دستگاه های دفعی بدن :

دستگاه ادراري:

دستگاه ادراری ،مواد دفعي را از خون پاك كرده، آنها را به همراه آب اضافي با ادرار دفع مي كند. همچنين غلظت مايعات بدن را تنظيم و تعادل اسيد ـ باز بدن را برقرار مي كند. اين دستگاه از يك جفت كليه، مثانه، حالب كه كليه را به مثانه وصل مي كند( و پيشابراه )لوله اي كه از طريق آن ادرار از بدن خارج مي شود، تشكيل مي شود. كليه ها اعضايي لوبيايي شكل و به رنگ قرمز مايل به قهوه اي هستند كه در پشت شكم و در دو طرف ستون فقرات قرار دارند. آنها حاوي واحدهايي به نام نفرون هستند كه خوني را كه از كليه ها مي گذرد، تصفيه و ادرار توليد مي كنند. سپس ادرار از حالب ها به سمت مثانه پايين مي رود. مثانه به وسيله يك حلقه عضلاني (اسفنكتر) كه دور خروجي پاييني آن قرار دارد، بسته مي ماند. اين عضله مي تواند به طور ارادي شل شود و اجازه خروج ادرار از پيشابراه را بدهد. از آنجا كه پيشابراه زن كوتاهتر است و نزديك به مهبل و مقعد باز مي شود، زنان بيش از مردان، مستعد عفونت هاي ادراري هستند.

 کلیه ها

 

ساختار كليه:

كليه شامل۳ ‌ناحيه است: قشر (لايه خارجي)، مدولا(لايه مياني) و لگنچه كليوي (ناحيه داخلي). قشر حاوي واحدهاي كاركردي به نام نفرون است. هر نفرون شامل يك گلومرول (مجموعه اي از مويرگ هاي تخصص يافته كه خون در آنها تصفيه مي شود و يك لوله كليوي كه از آن مايعات دفعي حاصله عبور كرده، به ادرار تبديل مي شوند) است. مدولا شامل گروهي از مجاري جمع كننده ادرار اسـت. ادرار از اين مجـاري وارد كاليس هاي كوچك و سپس كاليس هاي بـزرگ مـي شود كه به لگنچه كليوي باز مي شوند. از اينجا ادرار وارد حالب مي شود.

 

 ادرار چگونه ساخته مي شود؟

ادرار از موادي تشكيل مي شود كه در نفرون ها بر اثر تصفيه خون ايجاد شده اند. هر كليه حدود يك ميليون نفرون دارد. هر نفرون از مجموعه اي از مويرگ هاي باريك به نام گلومرول و لوله اي به نام لوله كليوي تشكيل مي شود. اين لوله ۳ قسمت دارد: لوله پيچيده نزديك، قوس هنله و لوله پيچيده دور. خون ابتدا از گلومرول عبور مي كند. ديواره هاي مويرگ ها، منافذي دارند كه اجازه عبور آب و ذرات كوچك (مثل نمك ها ) را مي دهند، ولي ذرات بزرگتر مثل پروتئين ها و گلبول هاي قرمز از آنها عبور نمي كنند. مايعي كه از خون گرفته شده است و ماده تصفيه شده نام دارد، وارد لوله كليوي مي شود و در آنجا آب و ساير مواد مفيد آن مثل گوكز و نمك ها در صورت لوزم به داخل جريان خون بر مي گرداند.

 احساس دفع ادرار

 - احساس دفع ادرار نشانهٔ چیست؟
اجبار به دفع ادرار مانند خواب‌آلودگی یا گرسنگی است. ولی گاهی فشار وادار به رفتن به دستشوییتان می‌کند اما ادراری دفع نمی‌شود یا بسیار کم است. معمولاً چیزی مانع جریان ادرار شده یا مجرای ادرار را تحریک کرده است.
در حالت عادی، دستور تخلیه با اجازهٔ مثانه صادر می‌شود که یک کیسهٔ تو خالی است و ادرار از کلیه‌ها به آن می‌ریزد. وقتی مثانه پر شود، پیامی به مغز می‌فرستد تا دستور تخلیه ادرار بدهد.
اما بعضی تحریک‌کننده‌ها می‌توانند مثانه را گول بزنند. الکل، نوشیدنی‌های کافئین‌دار مثل قهوه و چای مثانه را تحریک می‌کنند.
تنش یا اضطراب هم شبکهٔ عصبی را گمراه کرده و ممکن است احساس نیاز به دفع ادرار را القا کند.
عفونت‌ها هم مجاری ادراری را تحریک کرده و از علل شایع احساس دفع ادرار هستند. عفونت چه کلیه را گرفتار کند یا مثانه، میزراه، مهبل، یا پروستات، به هر حال، یا تولید ادرار را تحریک می‌کنند یا احساس نیاز به دفع آن را. عفونت‌ها سوزش ادرار هم دارند. یک عفونت کمتر شناخته شده به نام التهاب بینابینی مثانه احساس تقریباً مداوم نیاز به دفع ادرار را همراه با درد و ناراحتی به‌وجود می‌آورد.
یبوست هم می‌تواند جریان ادرار را بند آورد. راست روده مجاور مثانه است. گاهی نیاز به ادرار کردن دارید، ولی پر بودن راست روده مانع دفع آن می‌شود.
سنگ کلیه، سنگ مثانه، و بزرگ شدن پروستات هم جریان ادرار را بند می‌آورند. در این حالت، مثانه کاملاً تخلیه نشده و زود دوباره پر می‌شود. اگر این مشکل درمان نشود، دفع ادرار بسیار سخت شده و بی‌اختیاری را به‌دنبال دارد.

- درمان احساس رفع ادرار
اگر قرار باشد با هر احساس دفع ادرار به دستشوئی بروید، به‌زودی حجم مثانه را کوچک کرده و احساس دفع را بیشتر خواهید کرد. بنابراین، باید راه حل دیگری پیدا کرد.
خود را شل کنید. گرچه عجیب به‌نظر می‌رسد، ولی وقتی فشار دفع ادرار دارید، سعی در مقاومت با آن نکنید. در عوض خود را شل کنید. با این کار فشار انقباضی ماهیچه‌های روی مثانه را برداشته و از احساس فشار آن می‌کاهید. وقتی احساس دفع می‌کنید، بنشینید و با چشمان بسته چند نفس عمیق بکشید. اما مواظب باشید ماهیچه‌های لگن را که مسئول جلوگیری از بی‌اختیاری ادرار هستند شل نکنید.
اسفنکتر را محکم کنید. همان پیامی که اسفنکترهای لگنی را محکم می‌کند، مثانه را هم شل می‌کند. ظرف یک دقیقه احساس دفع ادرار موقتاً برطرف می‌شود.
یادداشت کنید. با یادداشت کردن آنچه که می‌خورید و زمان احساس دفع ادرار می‌توانید خوارکی‌هائی را که باعث احساس فشار می‌شوند پیدا کرده و آنها را از برنامهٔ غذائی حذف کنید یا کمتر بخورید.
عفونت را درمان کنید. خوردن آنتی‌بیوتیک‌ به مدت چند روز عفونتی را که احتمالاً باعث احساس دفع ادرار شده است برطرف می‌کند. پزشک آنتی‌بیوتیک لازم و مقدار مصرف آن را تجویز می‌کند.